Microcarbo pygmaeus (Phalacrocorax pygmaeus) λαγγόνα

λαγγόνα
Κερκίνη 06/06/2010 Kerkini

Αν και σπάνια σε παγκόσμιο επίπεδο, η λαγγόνα είναι αρκετά συχνή στη Βόρεια Ελλάδα. Προτιμά τα εσωτερικά ύδατα και την βρίσκουμε εξαιρετικά σπάνια στη θάλασσα. Φωλιάζει σε αποικίες, κυρίως στην Κερκίνη και τις Πρέσπες. Τον χειμώνα παρατηρούνται μεγάλες συγκεντρώσεις της στον Έβρο. Είναι άφοβο πουλί.

 Κερκίνη 06/06/2010 Kerkini

 Κερκίνη 06/06/2010 Kerkini

Οι άγριοι κρόκοι του φθινόπωρου

Crocus cartwrightianus

Αττική 02/11/2008 Attica

Οι κρόκοι είναι από τα ωραιότερα αγριολούλουδα της ελληνικής φύσης. Ανθίζουν σχεδόν ολόκληρο τον χρόνο, αρχίζοντας το φθινόπωρο από τα νότια και τα χαμηλά για να συνεχίσουν χειμώνα, άνοιξη και καλοκαίρι στα ψηλά βουνά και την ορεινή ζώνη. Οι κρόκοι που δίνουν το «σαφράν» ή «ζαφορά» είναι οι φθινοπωρινοί, που έχουν πολύ μεγάλο ύπερο χωρισμένο σε επιμήκη στίγματα. Από τα στίγματα αυτά παράγεται το σαφράν, το οποίο ανάλογα με την χρήση του είναι πανάκριβο άρτυμα, φάρμακο ή χρωστική ύλη που δίνει ένα πολύ λαμπερό κίτρινο χρώμα.

Από την περσική λέξη azafran ή την αραβική zafaran προέρχονται οι ευρωπαϊκές λέξεις για τα στίγματα του κρόκου, όπως ζαφορά στη νεοελληνική γλώσσα, σαφράν (saffran) στην γαλλική, zaferano στην ιταλική, κοκ. Η χρήση του κρόκου στην Ελλάδα και τον πολιτισμό του Αιγαίου είναι πανάρχαια. Ως άρτυμα και χρωστική ύλη αναγράφεται στις πινακίδες με την Γραμμική Β’ γραφή της ελληνικής γλώσσας. Ως διακοσμητικό μοτίβο υπάρχει σε πλήθος τοιχογραφιών και ευρημάτων από τον «μινωικό» και «κυκλαδικό» πολιτισμό. Διάσημη είναι η τοιχογραφία με της κροκοσυλλέκτριες (16ος αιώνας π.Χ.) από το Ακρωτήρι της Θήρας.

Στην Θήρα και σε ορισμένα άλλα νησιά η συλλογή της ζαφοράς συνεχίζεται ως τις μέρες μας. Αλλού, όπως στην Κρήτη, η χρήση των κρόκων έχει ξεχαστεί.

Ο ήμερος κρόκος (Crocus sativus) της Κοζάνης είναι στείρο φυτό και αναπαράγεται μόνο βλαστητικά. Στις αρχές του 17ου αιώνα έφεραν βολβούς του στην περιοχή Κοζανίτες έμποροι και από τότε άρχισε η καλλιέργειά του.

Ο άγριος πρόγονος του καλλιεργήσιμου είναι ο κρόκος του Καρτράιτ (cartwrightianus). Ο άγγλος πρόξενος στην Κωνσταντινούπολη Καρτράιτ έστειλε ένα τέτοιο κρόκο από την Τήνο στον βοτανολόγο Χέρμπερτ, ο οποίος δημοσίευσε την επιστημονική του περιγραφή και για να τιμήσει τον… πρόξενο έδωσε στο φυτό τ’ όνομά του. Ο καρτραϊκός κρόκος είναι ίδιος με τον ήμερο αλλά πιο μικρός. Είναι ενδημικό φυτό Αττικής, Κυκλάδων και Δυτικής Κρήτης. Ανθίζει Οκτώβριο-Δεκέμβριο σε βραχώδεις λοφοπλαγιές, χαμηλούς θαμνότοπους και αραιά πευκοδάση από τις παραθαλάσσιες περιοχές μέχρι τα 1.000 μέτρα.

Ο κρόκος των κρητικών ορέων (oreocreticus) μοιάζει πολύ με το καρτραϊκό αλλά φυτρώνει σε μεγάλα υψόμετρα στα βουνά της Κρήτης (Ψηλορείτης, Δίκτη, Θρυπτή) το φθινόπωρο.

Ο κρόκος του Τουρνεφόρ (turnefortii) είναι αυτός που κατ’ εξοχήν ονομάζεται ζαφορά στις Κυκλάδες. Ονομάστηκε έτσι προς τιμήν του γάλλου βοτανολόγου Πιτόν ντεΤουρνεφόρ που περιέγραψε πολλά φυτά του Αιγαίου γύρω στο 1700. Ο τουρνεφόρτιος κρόκος ανθίζει από Σεπτέμβριο μέχρι Νοέμβριο σε Δωδεκάνησα, Κρήτη, Κυκλάδες και Ύδρα σε πετρώδεις τοποθεσίες, ρωγμές βράχων και φρυγανότοπους, από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 650 μέτρα. Τα κόκκινα στίγματα του είναι πολύ μεγάλα και διακλαδίζονται σε δεκάδες νημάτια.

 Crocus turnefortii 

Κέα 29/11/2008 Kea (Cyclades)

Μεγάλη στίγματα έχει και ο κρόκος ο εσχαρωτός (Crocus cancellatus υποείδος mazziaricus) που ανθίζει από τον Σεπτέμβριο στην κυρίως χώρα, Εύβοια, Νάξο, Ηρακλειά, Πελοπόννησο, Ιόνια νησιά από το επίπεδο της θάλασσας μέχρι τα 1.500 μέτρα σε βραχώδεις πλαγιές και θαμνότοπους.

Αυτοί οι τρεις φθινοπωρινοί κρόκοι (κατρταϊκός, τουρνεφόρτιος και εσχαρωτός) έχουν μεγάλα στίγματα, όπως ο ήμερος κρόκος της Κοζάνης και μπορούν να αποδώσουν σαφράν. Με την εμπειρία και το παράδειγμα των κροκοπαραγωγών της Κοζάνης, πολλά νησιά του Αιγαίου θα μπορούσαν να εκμεταλλευτούν τα φτωχά εδάφη τους με την καλλιέργεια κρόκων από τα είδη που είναι αυτοφυή και ενδημικά στα νησιά και να έχουν παραγωγή σαφράν αντί να έχουν παραδώσει τα νησιά στα κατσίκια.

Οι κρόκοι είναι φυτά ευρωασιατικά. Εξαπλώνονται από την Πορτογαλία μέχρι την δυτική Κίνα και περιλαμβάνουν 80 είδη. Η πλειονότητά τους συγκεντρώνεται στην βορειοανατολική Μεσόγειο και κυρίως στην Τουρκία και την Ελλάδα. Στην χώρα μας ευδοκιμούν 21 είδη αυτοφυών κρόκων, από τα οποία τα 9 είναι ενδημικά. Εκτός από τα τρία αιγαιοπελαγίτικα είδη που δίνουν την ζαφορά (σαφράν), υπάρχουν και κρόκοι που έχουν μεγάλη αισθητική αξία και καλλιεργούνται σαν καλλωπιστικοί.

Δύο από τους ωραιότερους ελληνικούς κρόκους είναι ενδημικοί της νοτιοανατολικής Πελοποννήσου και κυρίως της Μάνης. Μέσα από το σκληρό φθινοπωρινό και χειμωνιάτικο τοπίο της Μάνης ξεπετάγονται ο πανέμορφος κρόκος ο χιονώδης (niveus) και ο εκπληκτικός κρόκος του Γουλιμή (gulimii). Οι βολβοί τους αποτελούν αντικείμενο λεηλασίας από τους ξένους και μοσχοπωλούνται ως σπάνια καλλωπιστικά φυτά στην Ευρώπη και κυρίως στην Αγγλία.

Άλλοι φθινοπωρινοί και χειμωνιάτικοι κρόκοι είναι:

1. Ο κρόκος του Ρόμπερτ (robertianus), ενδημικός της Πίνδου.
2. Ο κρόκος του Φλέϊσερ (fleischeri) στην Ρόδο και την Χίο.
3. Ο κρόκος ο αδριατικός (adriaticus) ενδημικός της Δυτικής Ελλάδας με ένα υποείδος του στον Παρνασσό.
4. Ο κρόκος ο λείος (laevigatus) ενδημικός του Νότιου Αιγαίου, Πελοποννήσου, Αττικής Εύβοιας, κ.α. 
5. Ο κρόκος του Πάλλας (palassii) στην Λέσβο και την Σάμο.
6. Ο κρόκος του Μπορί (boryi) ενδημικός Ιονίου και Δυτικής Ελλάδας.
7. Ο κρόκος ο ωραίος (pulchellus) στην Βόρεια Ελλάδα.
8. Ο κρόκος ο διανθής (biflorus) στην Ρόδο.
9. Ο κρόκος του Στριντ (stridii) στον Χορτιάτη της Θεσσαλονίκης και την Ξάνθη.
10. Ο κρόκος ο νεφελογενής (nubigena) στην Λέσβο, Σάμο και Ικαρία.
11. Ο κρόκος ο μελάνθηρος (melantherus) στον Πάρνωνα.
12. Ο κρόκος ο ευειδής (speciosus) σε ελάχιστες θέσεις στην Δυτική Ελλάδα.
13. Ο κρόκος της Αττικής (atticus) με εξάπλωση στην Αττική, τη Νότια Εύβοια και την Άνδρο.

Η φθινοπωρινή και χειμωνιάτικη φύση είναι πλούσια στην Ελλάδα, με τους κρόκους να κυριαρχούν. Είναι και οικονομικά αποδοτική, όπως αποδεικνύεται από τους κρόκους της Κοζάνης και την παραγωγή σαφράν.

Περισσότερες πληροφορίες για πολλά είδη κολχικών, υπάρχουν στο:

http://www.florahellenica.blogspot.gr/

Crocus pulchellus

Χορτιάτης 02/10/2011 Chortiatis

Eulasia bombyliformis

Ελικώνας 02/05/2009

Η Eulasia bombyliformis (πάνω δεξιά στη φωτογραφία) ανήκει στα κολεόπτερα και στην οικογένεια Glaphyridae.

Emys orbicularis βαλτοχελώνα

Κερκίνη 06/06/2010 Kerkini
photo (c) Nikos Nikitidis Νίκος Νικητίδης

Η βαλτοχελώνα (Emys orbicularis L. 1758) εξαπλώνεται στην ηπειρωτική Ελλάδα, την Πελοπόννησο, Εύβοια, Ιόνια νησιά και ορισμένα νησία του Αιγαίου (Σαμοθράκη, Λήμνος, Λέσβος, Σάμος, Κως). Προτιμά νερά με μικρή ροή ή στάσιμα με υδρόβια βλάστηση. Ξεχωρίζει από τα κίτρινα στίγματα που έχει στον λαιμό.

 

Eulasia pareyssei

Ελικώνας 04/05/2012

Phylloscopus trochilus θαμνοφυλλοσκόπος

Αμοργός 29/09/2007

Ο θαμνοφυλλοσκόπος (Phylloscopus trochilus) είναι κοινός στις χώρες της Βόρειας Ευρώπης, όπου και αναπαράγεται. Είναι άφθονος και στην Ελλάδα άνοιξη και φθινόπωρο που μεταναστεύει. Ο θαμνοφυλλοσκόπος της φωτογραφίας τσιμπολογάει σπόρους μάραθου.

Parnassius apollo

 Οίτη 27/07/2008 mount Oiti

Η Parnassius apollo L. 1758 (Παρνάσσιος Απόλλωνας, θα μεταφράζαμε) είναι μια σπάνια πεταλούδα της ορεινής ζώνης στην Ευρώπη. Συνήθως εμφανίζεται πάνω από τα 1.000 μέτρα. Την βρίσκουμε Μάϊο με Σεπτέμβριο. Οι προνύμφες της τρέφονται με φυτά της οικογένειας Crassulaceae, κυρίως με Sedum και Sempervivum. Σε πολλές χώρες της Ευρώπης αυτό το γένος πεταλούδων έχει εξαφανιστεί ή βρίσκεται υπό εξαφάνιση. Γι' αυτό τον λόγο βρίσκεται στην Κόκκινη Λίστα Απειλούμενων Ζώων στο Παράρτημα ΙΙ της CITES. Στην χώρα μας η κατάσταση είναι καλύτερη και ίσως η πιο σοβαρή απειλή να είναι οι ξένοι συλλέκτες - κυνηγοί πεταλούδων.

Ο κύκνος στην μυκηναϊκή ζωγραφική

Παράσταση σε μυκηναϊκή λάρνακα - Μουσείο Ρεθύμνου

Η ζωγραφική στην αρχαία Ελλάδα, σε όλες τις πολιτιστικές περιόδους, είχε χαρακτήρα μνημειακό και  λειτουργικό. Είχε, δηλαδή, άμεση σχέση με τον θρησκευτικό και κοινωνικό βίο και, ασφαλώς, καμία σχέση με τη ζωγραφική των γκαλερί και των πλούσιων «φιλότεχνων» της εποχής μας. 

Σε πολλές περιπτώσεις, ιδιαίτερα σ' εκείνες με εθιμική και θρησκευτική χρήση, τα θέματα από τη φύση είναι στυλιζαρισμένα και τυποποιούνται, όπως στην παράσταση της φωτογραφίας από μυκηναϊκή λάρνακα που εκτίθεται στο Μουσείο Ρεθύμνου.

Σ' ένα περιβάλλον, που θυμίζει υγροβιότοπο, εικονίζεται ένας κύκνος με κάποια ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως είναι οι τρεις φτερούγες και η ουρά σε μορφή ψαριού. Το μπλοκ αυτό έχει θέματα από την ελληνική φύση (και φυσικά όχι από την αρχαία μυθολογία), ωστόσο πρέπει να υπενθυμίσω τον μυκηναϊκό μύθο της Λήδας και του κύκνου. Η Λήδα γέννησε τους θρυλικούς Διόσκουρους της μυκηναϊκής Λακωνίας (κατ' άλλους μύθους, και την Ωραία Ελένη) από τον Δία, που είχε μεταμορφωθεί σε κύκνο.

Ο κύκνος, ένα πουλί που εμφανίζεται στην Ελλάδα τον χειμώνα, φαίνεται ότι είχε συνδεθεί στη μυκηναϊκή περίοδο με ορισμένες θρησκευτικές αντιλήψεις για τη ζωή και τον θάνατο. Ίσως γι' αυτό να εικονίζεται η στυλιζαρισμένη μορφή του στις νεκρικές μυκηναϊκές λάρνακες....

Argynnis pandora

Βέρμιο 11/07/2009 Μακεδονία

H Argynnis pandora (Denis Schiffermüller 1775) εξαπλώνεται σε όλη τη Νότια Ευρώπη, την Βόρεια Αφρική και την Δυτική Ασία. 

Οι προνύμφες της πεταλούδας αυτής τρέφονται από τα φυτά του γένους Βιόλα (Viola), που φύονται στην ορεινή ζώνη. Ως πεταλούδα είναι δραστήρια από τον Μάιο μέχρι τον Αύγουστο.

Ετυμολογία:
Argynnis < Αργυννίς, όνομα της Αφροδίτης στην Βοιωτία.
pandora < Πανδώρα: σύμφωνα με τον Ησίοδο, απελευθέρωσε όλα τα κακά για τον άνθρωπο, αφήνοντας για παρηγοριά του μόνο την ελπίδα.

Μαίναλο 19/07/2008 Αρκαδία

Testudo marginata

Αθήνα (Τουρκοβούνια) 25/10/2007

Η κρασπεδωτή χελώνα (Testudo marginata, Schoepff 1792) εξαπλώνεται σχεδόν σε όλη την ηπειρωτική Ελλάδα. Απουσιάζει από τα περισσότερα νησιά και την Κρήτη, όπου έχει εισαχθεί από τον άνθρωπο. Τρέφεται με χόρτα και, μερικές φορές, με ασπόνδυλα. Τα θηλυκά γεννάνε 2-12 αυγά σε τρύπες που ανοίγουν σε μαλακό χώμα. Είναι η μεγαλύτερη ευρωπαϊκή χελώνα και το βάρος της μπορεί να ξεπεράσει τα 5 κιλά. Ζει κυρίως στην Ελλάδα αλλά ορισμένοι πληθυσμοί της βρίσκονται σε απομονωμένες περιοχές των Βαλκανίων, της Ιταλίας και της Σαρδηνίας. Φτάνει σε ηλικία 100 - 140 ετών.

νεογέννητο άτομο 

νεογέννητο άτομο 

από τη Fauna Graeca του Σίμπθροπ