Οι ανοιξιάτικοι και καλοκαιρινοί κρόκοι

Crocus veluchensis

Βαρδούσια 30/05/2010 mt. Vardousia

 

Οι κρόκοι είναι ένα γένος φυτών με ανθοφορία σχεδόν όλο τον χρόνο. Για πρακτικούς λόγους, η ανθοφορία τους χωρίζεται σε φθινοπωρινή και ανοιξιάτικη. Στην πραγματικότητα, η φθινοπωρινή άνθηση σε μερικά είδη συνεχίζεται μέχρι τα μέσα του χειμώνα και η ανοιξιάτικη άνθηση παρατείνεται μέχρι τα μέσα του καλοκαιριού. Εκτός από άλλους παράγοντες, βασικό ρόλο στην άνθηση παίζει η μέση θερμοκρασία, έτσι όπως αυτή διαμορφώνεται από το υψόμετρο και την ποιότητα του φωτός.

Το ανοιξιάτικο και καλοκαιρινό κύμα άνθησης των κρόκων αρχίζει σε πολλά είδη σε θέσεις, όπου αρχίζει να λιώνει το χιόνι. Αρκετοί καλοκαιρινοί κρόκοι έχουν τη δυνατότητα να ανεβάζουν τη θερμοκρασία του άνθους κατά πολλούς βαθμούς Κελσίου, κι έτσι να αναδύονται μέσα από το χιόνι. Η ανεβασμένη θερμοκρασία διατηρείται σχεδόν σε όλη τη διάρκεια της άνθησης, προσφέροντας καταφύγιο σε έντομα. Το φαινόμενο ονομάζεται θερμογόνος αναπνοή. Με τον τρόπο αυτό οι κρόκοι, αποκτούν συγκριτικό πλεονέκτημα για την επικονίαση και την αναπαραγωγή τους, σε σχέση με τα άλλα φυτά που θα ανθίσουν αργότερα.

Τα ανοιξιάτικα/καλοκαιρινά είδη κρόκων στην Ελλάδα είναι:

1. Crocus biflorus (Κρόκος ο διανθής). Από τον Φεβρουάριο στην Ρόδο.
2. Crocus biflorus ssp. nubigena (Κρόκος ο διανθής, υποείδος ο νεφελογενής). Από τον Φεβρουάριο σε νησιά του Ανατολικού Αιγαίου.
3. Crocus biflorus ssp. alexandri (Κρόκος ο διανθής, υποείδος Αλέξανδρου). Από Μάρτιο στο όρος Φαλακρό της Δράμας.
4. Crocus biflorus ssp. stridii (Κρόκος ο διανθής, υποείδος του Στριντ). Από τον Ιανουάριο στο όρος Χορτιάτης της Θεσσαλονίκης και στην περιοχή της Ξάνθης.
5. Crocus chrysanthus (Κρόκος ο χρυσανθής). Από τον Φεβρουάριο στα βουνά της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας.
6. Crocus cvijicii (Κρόκος του Κβίζιτς). Από τον Μάϊο στην Όσσα της Θεσσαλίας και στα βουνά της Βορειοδυτικής Μακεδονίας.
7. Crocus flavus (Κρόκος ο κίτρινος). Από τον Μάρτιο στα βουνά της κεντρικής και βόρειας Ελλάδας.
8. Crocus fleischeri (Κρόκος του Φλέϊσερ). Από τον Ιανουάριο σε Ρόδο, Σάμο και Χίο.
9. Crocus olivieri (Κρόκος του Ολιβιέ). Από τον Φεβρουάριο στα βουνά της ηπειρωτικής Ελλάδας, Χίο και Σάμο.
10. Crocus olivieri ssp. balansae (Κρόκος του Ολιβιέ, υποείδος του Μπαλανσά). Από τον Ιανουάριο σε Χίο και Σάμο.
11. Crocus pelistericus (Κρόκος του Πελιστέρ/Περιστεριού). Από τον Μάϊο στα βουνά Βόρας και Βαρνούς της Μακεδονίας.
12. Crocus reticulatus (Κρόκος ο δικτυωτός). Από τον Μάρτιο στο βουνό Φαλακρό της Δράμας.
13. Crocus sieberi (Κρόκος του Ζήμπερ). Από τον Μάρτιο στην Κρήτη.
14. Crocus sieberi ssp. atticus. (Κρόκος του Ζήμπερ, υποείδος της Αττικής). Από τον Ιανουάριο στα βουνά της Αττικής, τη νότια Εύβοια, την Άνδρο και σε νησίδες των Σποράδων.
15. Crocus sieberi ssp. sublimis. (Κρόκος του Ζήμπερ, υποείδος ο μετέωρος). Από τον Φεβρουάριο στα βουνά της βόρειας Πελοποννήου και της ηπειρωτικής Ελλάδας.
16. Crocus sieberi ssp. nivalis. (Κρόκος του Ζήμπερ, υποείδος του χιονιού). Από τον Φεβρουάριο στον Ταΰγετο.
17. Crocus veluchensis (Κρόκος του Βελουχιού). Από τον Μάΐο στα βουνά της ηπειρωτικής Ελλάδας, πάνω από τα 950 μέτρα.

Περισσότερες πληροφορίες για πολλά είδη κολχικών, υπάρχουν στο:

http://www.florahellenica.blogspot.gr/

Crocus pelistericus

Βόρας 04/06/2010 Voras

Crocus chrysanthus

Παρνασσός 06/03/2010 Parnassos
photo (c) Yiannis Kofinas Γιάννης Κοφινάς

Crocus sieberi ssp. sublimis 

Χελμός 12/06/2010 Chelmos

Chlidonias hybrida μουστακογλάρονο

Σχινιάς 25/04/2011

Το μουστακογλάρονο (Chlidonias hybrida) είναι περαστικό από τους υγρότοπους της Αττικής. Στην Ελλάδα φωλιάζει σε λίμνες της βορειοδυτικής Ελλάδας και κυρίως στην Κερκίνη.

Σχινιάς 25/04/2011

Σχινιάς 25/04/2011

Οι δαγκάνες του μέρμηγκα

Larus auduinii αιγαιόγλαρος

Ηρακλειά 01/03/2012 Iraklia

photo (c) Yiannis Gavalas Γιάννης Γαβαλάς

Με καγιάκ στον Γοργοπόταμο

Saxicola torquata μαυρολαίμης

Saxicola torquata υποείδος rubicola

Αμοργός 10/04/2007

Saxicola torquata

Σχινιάς 05/06/2011

Pelecanus onocrotalus ροδοπελεκάνος

Κερκίνη 06/06/2010 Kerkini

Ο ροδοπελεκάνος είναι καλοκαιρινός επισκέπτης και διερχόμενος μετανάστης στην Ελλάδα. Καταγράφηκε για πρώτη φορά να φωλιάζει στη χώρα μας στα μέσα της δεκαετίας του '60, στη λίμνη Μικρή Πρέσπα, που είναι και ο μοναδικός χώρος αναπαραγωγής του στην Ελλάδα (Handrinos & Akriotis 1997). Ελάχιστοι ροδοπελεκάνοι διαχειμάζουν στην Ελλάδα, αλλά εκατοντάδες άτομα παρατηρούνται κυρίως στους υγρότοπους της Θράκης και της Μακεδονίας κατά τη μετανάστευση. Συχνά, και ιδιαίτερα το φθινόπωρο, νεαρά άτομα παρατηρούνται στα νησιά του Αιγαίου. Οι περιοχές διαχείμασης του ελληνικού πληθυσμού δεν είναι γνωστές αλλά βρίσκονται κατά πάσα πιθανότητα στα μεγάλα έλη στο νότιο Σουδάν.

Φωλιάζει σε μικρές ομάδες. Τρέφεται σχεδόν αποκλειστικά με ψάρια που κυνηγάει σε ρηχά νερά λιμνών και ποταμών. Ένα κυμαινόμενο ποσοστό του αναπαραγόμενου στη Μικρή Πρέσπα πληθυσμού ταξιδεύει τακτικά για να τραφεί και στις λίμνες Καστοριάς, Χειμαδίτιδα, Ζάζαρη, Βεγορίτιδα, Κερκίνη, στο Δέλτα Αξιού-Λουδία-Αλιάκμονα και σε άλλους μικρότερους υγρότοπους. Ο ροδοπελεκάνος  περιλαμβάνεται στο Κόκκινο Βιβλίο των Απειλούμενων Ζώων της Ελλάδας (έκδ. 2009), από το οποίο προέρχονται και οι πληροφορίες.
Ο μεγαλύτερος ευρωπαϊκός πληθυσμός του φωλιάζει και αναπαράγεται στο Δέλτα του Δούναβη (αρχαίος Ίστρος). Γράφει σχετικά ο Αριστοτέλης: «Καὶ οἱ πελεκᾶνες δ' ἐκτοπίζουσι, καὶ πέτονται ἀπὸ τοῦ Στρυμόνος ἐπὶ τὸν Ἴστρον, κἀκεῖ τεκνοποιοῦνται· ἀθρόοι δ' ἀπέρχονται, ἀναμένοντες οἱ πρότεροι τοὺς ὕστερον, διὰ τὸ ὅταν ὑπερπτῶνται τὸ ὄρος ἀδήλους γίνεσθαι τοὺς προτέρους τοῖς ὑστέροις.»
Ανάλογα την περιοχή, λαϊκά ονόματαα είναι: ροδοπελεκάνος (που έχει υιοθετήσει η Ελληνική Ορνιθολογική Εταιρεία), πελεκάνι, σακάς, τουμπανιάς.
Πελεκάνος ο ονοκρόταλος (Pelecanus onocrotalus, Linnaeus 1758)
Ετυμολογία:
Pelecanus < pelecanus (latin.) < αρχαίο ελληνικό: πελεκάν, -άνος, από το θέμα πελεκ- τού ουσιαστικού πέλεκυς ==> από το ράμφος τού πτηνού, που κόβει σαν πέλεκυς.
onocrotalus < όνος + κρόταλο ==> αναφορά στην κραυγή του ==> αναφέρεται από τον Πλίνιο για πτηνά με παρόμοια κραυγή.

Καλαμόκιρκοι (Circus aeruginosus) μασκαράδες ή τραβεστί

υγρότοπος Σχινιά 25/04/2011 Αττική

Ο καλαμόκιρκος είναι συχνός χειμερινός επισκέπτης στην Ελλάδα. Είναι ο μεγαλύτερος από τους κίρκους και βιότοπός του είναι οι υγρότοποι με πυκνούς καλαμιώνες. Ο καλαμόκιρκος πρωταγωνιστεί σε μια ιστορία μασκαράδων (ή τραβεστί, αν προτιμάτε) που δημοσιεύθηκε στο Biology Letters, μια επιθεώρηση της Βρετανικής Βασιλικής Εταιρείας. Οι αρσενικοί καλαμόκιρκοι αρκετές φορές ντύνονται το φτέρωμα του θηλυκών για να αποφύγουν τον σεξουαλικό ανατγωνισμό και  κι έτσι να αποκτήσουν πλεονέκτημα και να ζευγαρώσουν μαζί τους, πιο εύκολα από τους μη μεταμφιεσμένους αρσενικούς.

Η παραπάνω διαπίστωση βασίζεται σε μία νέα, ισπανική μελέτη, η οποία ερεύνησε τους καλαμόκιρκους που ζουν σε υδροβιότοπους της κεντροδυτικής Γαλλίας. Οι περισσότεροι αρσενικοί καλαμόκιρκοι είναι γκρίζοι, ωστόσο περισσότεροι από ένας στους τρεις φέρουν μόνιμο φτέρωμα που μιμείται τα χρώματα των θηλυκών, τα οποία είναι καφέ με άσπρο κεφάλι και ώμους. Παρά τη μεταμφίεσή τους, πολλά από αυτά τα αρσενικά καταφέρνουν να ζευγαρώσουν και να αποκτήσουν απογόνους.

Σε μια προσπάθεια να ερμηνεύσουν αυτό το ασυνήθιστο μασκαριλίκι (παρενδυσία), οι Ισπανοί ερευνητές τοποθέτησαν κοντά σε 36 φωλιές ομοιώματα τυπικών αρσενικών, τυπικών θηλυκών ή  αρσενικών-«μασκαράδων».

Οι παρατηρήσεις έδειξαν ότι τα αρσενικά που ζούσαν στις φωλιές και ήθελαν να υπερασπιστούν το χώρο τους ήταν τρεις φορές πιθανότερο να επιτεθούν στα ομοιώματα των τυπικών αρσενικών, σε σχέση με τα άλλα δύο.

Ακόμα πιο εντυπωσιακή ήταν η συμπεριφορά των αρσενικών-«μασκαράδων» που είχαν ήδη ζευγαρώσει με θηλυκά και βρίσκονταν στις φωλιές τους: Σε μια έκρηξη «γυναικείας» ζήλιας, επιτίθεντο στα ομοιώματα θηλυκών δύο φορές συχνότερα από ό,τι επιτίθεντο στα ομοιώματα αρσενικών.

Οι ερευνητές θεωρούν ότι τα μεταμφιεσμένα αρσενικά κερδίζουν ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, αφού μπορούν να τρέφονται σε ξένες περιοχές και να πλησιάζουν τα θηλυκά χωρίς να δέχονται επιθέσεις από τα τυπικά αρσενικά.

Γιατί όμως τα τυπικά αρσενικά ανέχονται αυτό το κόλπο; Μια από τις πιθανές εξηγήσεις είναι ότι τα τυπικά αρσενικά ωφελούνται από τους μη επιθετικούς γείτονες, αφού δεν χρειάζεται να δαπανούν ενέργεια για καβγάδες. Επιπλέον, μπορεί να έχουν την ευκαιρία για «εξωσυζυγικό» ζευγάρωμα με τις συντρόφους των μεταμφιεσμένων αρσενικών. Η έρευνα δημοσιεύεται από την ομάδα της Όντρεϊ Στρενάλσκι του Instituto de Investigacion en Recursos Cingeticos της Ισπανίας.

υγρότοπος Σχινιά 25/04/2011 Αττική

υγρότοπος Σχινιά 25/04/2011 Αττική

Laudakia stellio (Agama stelio)

Σύμη 25/03/2011 Symi
photo (c) Zissis Antonopoulos Ζήσης Αντωνόπουλος

Η εμφάνισή του και ειδικά η ουρά του θυμίζει κροκόδειλο, γι’ αυτό και η λαϊκή του ονομασία στην Ελλάδα είναι «κροκοδειλάκι». Το παρατηρούμε συχνά το καλοκαίρι σε πολλά νησιά του Αιγαίου, ακόμα και στη Μύκονο. Το μυστικό όμως είναι ότι ζει και στη Θεσσαλονίκη, στα περίχωρα της πόλης. Το επιστημονικό όνομα αυτής της σαύρας του Αιγαίου είναι Laudakia stellio (παλιότερα: Agama stellio).

Παρά την άγρια εμφάνισή του το κροκοδειλάκι του Αιγαίου είναι ένα άκακο εντομοφάγο ερπετό, που το μήκος του φτάνει τα 30 εκατοστά. Ο βιότοπος της είναι οι βραχώδεις περιοχές. Στο φυσικό του περιβάλλον είναι άτολμο και στην ανθρώπινη παρουσία κρύβεται γρήγορα σε σχισμές βράχων ή σε τρύπες που έχουν για φωλιές άλλα ζώα. Προσαρμόζεται όμως εύκολα στην αιχμαλωσία, γι’ αυτό και έχει γίνει αντικείμενο εμπορίου. 

Ζευγαρώνει Μάρτιο και Απρίλιο. Τα θηλυκά γεννάνε από τον Ιούνιο δύο με τρεις φορές το καλοκαίρι 6-8 αυγά, που εκκολάπτονται Αύγουστο  και Σεπτέμβριο.

Το κροκοδειλάκι χωρίζεται σε υποείδη που ζουν σε Ελλάδα, Κύπρο, Αίγυπτο, Τουρκία, Ισραήλ, Συρία, Ιορδανία, Λίβανο, έρημο του Σινά, Σαουδική Αραβία και Ιράκ. Στην Ελλάδα το συναντάμε στη Θεσαλονίκη, Κέρκυρα, Παξούς, Σποράδες, Ρόδο, Κω, Λέσβο, Νάξο, Μύκονο, Δήλο, Πάρο, Αντίπαρο, Λέσβο και άλλα νησιά του Αιγαίου. Σε ορισμένες περιοχές, όπως στην Θεσσαλονίκη και την Κέρκυρα, τα κροκοδειλάκια είναι αποτέλεσμα εισαγωγής.

Σάμος 23/05/2009 Samos
photo (c) Yiorgos Fakas Γιώργος Φάκας

Ρόδος 02/10/2006 Rodos

photo (c) V. Papiomitoglou Βαγγέλης Παπιομύτογλου

Ardeola ralloides κρυπτοτσικνιάς

Κερκίνη 06/06/2010 Kerkini

Ο κρυπτοτσικνιάς (Ardeola ralloides) είναι ένας κοντόχοντρος ερωδιός με χοντρό λαιμό, ξανθοκόκκινο πτέρωμα, λευκές φτερούγες και μακρύ λοφίο. Είναι καλοκαιρινός επισκέπτης και αναπαράγεται κρυμμένος σε καλαμιώνες υγρότοπων. Τρέφεται με ψάρια και αμφίβια, όπως το πουλί της κάτω φωτογραφίας που έχει καρφώσει με το ράμφος του έναν βάτραχο.